งอบ : เครื่องบังแดดจากภูมิปัญญาคนไทย
โดย อาจารย์ดวงกมล อุ่นจิตติ
คณะมนุษยศาสตร์และสังคมศาสตร์
คนไทยเราเป็นชาติที่ชอบคิดทำโน่นทำนี่ไม่แพ้ชาติอื่น ๆ อยู่เหมือนกัน ดังจะเห็นได้จากการที่คนสมัยก่อนรู้จักคิดค้น หยิบฉวยหรือคว้าเอาสิ่งที่ใกล้ตัวตามธรรมชาติ มาประดิษฐ์ประดอย ทำเป็นข้าวของขึ้นมา เพื่อเอาไว้ใช้ในชีวิตประจำวัน หรือทำของเล่นไว้ให้ลูกหลานเล่นก็มี
ทุกวันนี้ หากพูดถึงเครื่องบังแดด คนส่วนใหญ่ก็มักนึกถึงร่มหรือหมวกกันเสียมากกว่า เพราะว่าเป็นของที่มีขายกันแพร่หลาย ราคาไม่กี่สตางค์ ร่มคันหนึ่งอาจมีราคาไม่ถึง 100 บาทด้วยซ้ำไป หมวกยิ่งแลัวไปใหญ่ มีเงินแค่ 10 บาท ก็สามารถซื้อหามาใช้ได้แล้ว
แล้วจะมีใครสักกี่คนจะนึกถึง งอบ ที่ชาวไร่ ชาวนาหรือแม่ค้า พ่อค้าในชนบทใช้กันบ้าง อาจกล่าวได้ว่า งอบ นับเป็นผลงานที่แสดงถึงภูมิปัญญาของคนไทยได้เป็นอย่างดี เหตุที่กล่าวเช่นนี้ ก็เพราะว่าเมื่อพิจารณารูปทรงการออกแบบ ก็จะพบว่า งอบ ถูกออกแบบมาให้ใช้ประโยชน์เป็นเครื่องบังแดดอย่างหนึ่ง และอีกประการหนึ่งก็คือ ทำขึ้นจากวัสดุที่หาได้ง่ายจากธรรมชาติรอบ ๆ ตัว
งอบ สานขึ้นจากตอก มีโครงเป็นไม้ไผ่ กรุด้วยใบลาน รูปร่างคล้ายกระจาดคว่ำ มีรังไว้สำหรับสวม ใช้ได้เช่นเดียวกับหมวก มีใช้กันมากในชนบทภาคกลาง ในหมู่ชาวไร่ ชาวนา ชาวสวน และคน ทั่วไป
งอบ มีลักษณะพิเศษกว่าหมวก ตรงที่มีขนาดใหญ่กว่า กันแดดกันฝนได้ดีกว่า มีน้ำหนักเบา รังงอบสานด้วยไม้ไผ่ มีไว้สวมศรีษะ ที่สำคัญเป็นพิเศษก็ตรงส่วนนี้แหละ เพราะมันจะช่วยระบายอากาศได้เป็นอย่างดี เห-าะที่จะใช้สวมทำงานกลางแจ้ง
นึกถึงเวลาที่เราต้องออกไปทำงานกลางแจ้งดูสิว่า เราควรจะสวมอะไรดี จะถือร่มก็ยิ่งไปกันใหญ่เพราะไม่มีมือเหลือว่างให้ทำอะไรได้ แล้วถ้าเราใส่หมวก มันก็จะอบเหงื่อบนศรีษะเอาไว้ ทำให้ร้อนยิ่งขึ้น งอบ นั้นนับว่าเห-าะสมที่สุด ตรงที่เวลาเหงื่อออกบนศรีษะเนื่องจากความร้อน มันสามารถแห้งเองได้ เพราะลมพัดผ่านเข้ามาตรงช่องของรังที่สวมอยู่นั้นเอง
ชาวไร่ชาวนาจึงนิยมใส่ งอบ ทำงานมากกว่าใส่หมวก ปัจจุบันชาวบ้านในภาคกลาง แถบจังหวัดพระนครศรีอยุธยา และสุพรรณบุรี ยังคงมีการทำ งอบ กันอยู่ โดยใช้เวลาว่างจากการทำนาเมื่อไร ก็มานั่งสานงอบไว้ใช้ หรือเอาไว้ขายเป็นรายได้เสริมอีกต่างหากส่วนหนึ่ง
- 2 -
นอกจากชาวบ้านจะใช้งอบเพื่อกันแดดกันฝนแล้ว เดี๋ยวนี้ยังมีการทำ งอบขนาดเล็ก ลักษณะประณีต อาจมีการตกแต่งด้วยดอกไม้แห้งบ้าง ให้ดูแล้วสวยงาม เพื่อไว้ขายเป็นของที่ระลึก เนื่องจากงอบมีลักษณะเฉพาะที่ต่างไปจากงานหัตถกรรมอื่น จึงมีผู้นำไปใช้เพื่อตกแต่งบ้าน ผนัง หรือทำเป็นโคมไฟฟ้า กลายเป็นการใช้เพื่อความสวยงาม ที่ต่างไปจากจุดประสงค์เดิมของการใช้ประโยชน์เพื่อการ บังแดดบังฝนเท่านั้น
หัตถกรรมพื้นบ้านเรายังมีอีกหลายอย่างด้วยกัน ซึ่งล้วนแล้วแต่เป็นการนำเอาต้นไม้ใบหญ้า ใกล้ ๆ ตัวมา ถัก ทอ สาน เป็นเครื่องใช้ไม้สอย เหล่านี้เป็นสิ่งที่บ่งบอกให้เห็นถึง ความคิดอ่านของคนไทยเราตั้งแต่สมัยก่อนได้เป็นอย่างดีว่า คนไทยเรานั้นสามารถพัฒนา ดัดแปลงสิ่งที่มีอยู่ตามธรรมชาติ เพื่อนำมาใช้สอยให้เป็นประโยชน์ในชีวิตประจำวัน เหมือนเช่นการสานงอบขึ้นมา เพื่อเป็นเครื่องบังแดด บังฝน แถมยังมีราคาถูก ไม่ต้องดูแล ระวังรักษามาก เช่น เวลาเปียก ก็ปล่อยให้แห้งเอง ไม่ต้องซัก ต้องตาก ให้เปลืองแรง เปลืองน้ำ หรือเปลืองเวลาแต่อย่างใด
คราวหน้า หากคุณผู้ฟังผ่านร้านเครื่องจักสาน ก็ลองมองหาซื้อ งอบ กลับบ้านไว้สักใบ เผื่อนำมาใช้ในยามที่ต้องทำงานกลางแจ้ง เช่น ตัดแต่งกิ่งต้นไม้ พรวนดินหรือรดน้ำต้นไม้ คราวนี้คุณก็จะได้ทราบว่า งอบ มีคุณสมบัติดีพออย่างที่กล่าวอ้างไว้หรือไม่
|
